BLOCKCHAIN
102
BITCOIN'den ETHEREUM'a: paradan programa, borsadan cüzdana
Etkinlik Yapan Değil,
Kod Yazan Bir Kulüp
2022'den beri blokzincir öğrenen, üreten ve öğreten öğrenci topluluğu. Kendi müfredatımızı yazıyor, hackathonlara takım çıkarıyoruz. Yaptığımız her şey açık kaynak.
101'de Neredeydik?
- Defter
- Çünkü para zaten bir kayıttır.
- Merkezsiz
- Çünkü parayı garanti eden otorite parayı bozabilir.
- Değiştirilemez
- Çünkü iş kanıtı geçmişi değiştirmeyi pahalı kılar.
Zincirin Yeni
Sorunları
- Tek iş
- BITCOIN para gönderir. Başka bir şey yapmaz.
- Enerji
- İş kanıtı = gerçek enerji tüketimi.
- Borsalar
- İnsanlar paralarını yine büyük borsalarda tutuyor.
Bugünün Haritası
Yine bir zincir: her durak bir öncekinin sorununu çözüyor. Son durakta ilk işlemini adım adım görüyoruz.
Sınır
BITCOIN sadece para
→ TEK İŞETHEREUM
Defter bilgisayara dönüşüyor
→ PROGRAMTHE DAO
Kod kanunsa, açık da mı kanun?
→ YENİ SORUNTeminat
İş yerine teminat
→ ENERJİAnahtar
Sahiplik = private key
→ BORSALARSıra Sende
İlk işlemin
→ ADIM ADIM
BITCOIN'in
Sınırı
Hesap Makinesi mi,
Bilgisayar mı?
- BITCOIN ne yapar?
- "A, B'ye şu kadar gönderdi." Bunu çok iyi yapar.
- Bilerek kısıtlı
- Script dilinde döngü yok. Her işlemin ne kadar süreceği baştan belli, kimse ağı kilitleyemez.
- Bedeli
- Hesap makinesinde oyun yazamazsın. Yeni bir fikir için yeni bir zincir gerekir.
BITCOIN'e Başka İş
Yaptırma Denemeleri
| Yıl | Deneme | Ne yapıyordu |
|---|---|---|
| 2011 | Namecoin | Alan adları için BITCOIN'in kopyası, ayrı bir zincir. |
| 2012 | Colored Coins | Küçük BITCOIN miktarlarını "boyayıp" hisse ya da varlık yerine saymak. |
| 2013 | Mastercoin | BITCOIN işlemlerinin içine gizlenmiş yeni bir protokol katmanı. |
Ortak sorun: Her yeni fikir için ya yeni bir zincir ya da BITCOIN'in üstüne bir yama.
ETHEREUM
19 Yaşında
Bir WHITEPAPER
- Sorun
- Her uygulama için ayrı bir zincir kuruluyor.
- Çözüm
- Tek bir zincir ve içinde herkesin program yazabildiği bir dil.
- Yeni Sorun
- Ağdaki herkes, herkesin kodunu çalıştıracak.
Defterden
Dünya Bilgisayarına
İkisi de herkesin ortak tuttuğu, değiştirilemez bir kayıt. Fark, kayda ne yazıldığında.
BITCOIN
- Soru: kimin ne kadar parası var?
- Defterde bakiyeler durur
- Yeni blok yaklaşık 10 dakikada bir
ETHEREUM
- Soru: her hesabın ve her programın şu anki durumu ne?
- Defterde programlar da yaşar
- Yeni blok 12 saniyede bir
Akıllı Sözleşme
Bir Otomattır
- Kural
- Parayı at, ürün düşer. Kasiyere güvenmen gerekmiyor; kural makinenin içinde.
- ETHEREUM'da
- Otomat bir program, kasası zincirde. Herkes kodunu okuyabilir, kimse değiştiremez.
contract Kumbara {
address public sahip;
uint public acilis;
constructor(uint gun) {
sahip = msg.sender;
acilis = block.timestamp + gun * 1 days;
}
receive() external payable {}
function kir() external {
require(msg.sender == sahip);
require(block.timestamp >= acilis);
payable(sahip).transfer(address(this).balance);
}
}
Bir Kumbara
- Kural
- Herkes para atabilir. Sadece sahibi, sadece süresi dolunca kırabilir.
- Kimse esnetemez
- Sahibi bile erken açamaz. Banka yok, müdür yok, istisna yok.
- Değişmez
- Yükledikten sonra bu kod zincirde yaşar ve değiştirilemez.
Sonsuz Döngüyü
Kim Durdurur?
Sorun
Ağdaki her bilgisayar senin kodunu çalıştırıyor. Biri
while(true)yazarsa?Çözüm
Her işlem adımının bir fiyatı var: gas. Yakıtı biten kod durur, ücret yine ödenir.
Yeni Sorun
Ağ yoğunlaşınca yer kapmak için ücretler artar.
HASHCASH =
GAS
Bir İşlem Ne Kadar?
| İşlem | Gas | Ne kadar iş? |
|---|---|---|
| ETH gönder | 21.000 | En basit işlem, sabit |
| Token gönder | ~50.000 | Bir sözleşmenin defterini günceller |
| Borsada takas (swap) | ~150.000 | Birden çok sözleşme çağrısı |
| Kumbara'yı yüklemek | ~200.000 | Yeni bir program zincire yazılıyor |
Ücret = gas × gas fiyatı. Gas işin miktarı, fiyat o anki talep. 2021'deki yoğunlukta basit bir takas onlarca dolardı. Ekim 2026'da ana ağda bir ETH transferi yaklaşık 0,002 $.
Kod
Kanundur?
THE DAO
Fikir
Yönetim kurulu olmayan bir yatırım fonu. Kararları token sahipleri oyluyor. Yaklaşık 150 milyon dolar toplandı.
Açık
Para çekme fonksiyonu, bakiyeyi düşmeden önce parayı gönderiyordu. Saldırgan aynı çekimi tekrar tekrar çağırdı.
Kayıp
17 Haziran 2016: 3,6 milyon ETH, fonun yaklaşık üçte biri, saldırganın kontrolüne geçti.
Karar
20 Temmuz 2016, blok 1.920.000: hard fork. Zincir, paralar sahiplerine dönecek şekilde değiştirildi.
Sen Olsan Fork
Eder miydin?
Evet · ETHEREUM
- Bir hatayı istismar etmek kanun değil, hırsızlık
- Topluluğun çoğunluğu bu zinciri seçti
- Bugün kullandığımız ETHEREUM bu
Hayır · ETHEREUM CLASSIC
- Değiştirilemez defter değiştirilemez olmalı
- Bugün kurtarılan, yarın kim tarafından değiştirilecek?
- Eski zincir hâlâ yaşıyor
İşten
Teminata
Elektrik Yerine
Teminat
Sorun
101'den: iş kanıtı = gerçek enerji. Güvenlik elektrikle satın alınıyor.
Çözüm
Blok üretmek isteyen 32 ETH kilitler. Hile yaparsa teminatının bir kısmı yakılır (slashing).
Yeni Sorun
Teminat sermaye ister; stake da büyük havuzlarda toplanıyor.
101 ile aynı mantık: Hile yapmak dürüst olmaktan pahalı olmalı. PoW'da bedel harcanan elektrik, PoS'ta kaybedilen teminat.
Uçarken Motor
Değiştirmek
ETHEREUM, zinciri durdurmadan iş kanıtından teminat kanıtına geçti.
BITCOIN ve ETHEREUM
| BITCOIN | ETHEREUM | |
|---|---|---|
| Ne? | Dijital para | Programlanabilir zincir |
| Başlangıç | Ocak 2009 | Temmuz 2015 |
| Blok süresi | ~10 dakika | 12 saniye |
| Güvenlik | İş kanıtı (elektrik) | Teminat kanıtı (kilitli ETH) |
| Arz | 21 milyonla sınırlı | Sabit tavan yok; ücretin bir kısmı yakılır |
| Programlama | Bilerek kısıtlı | Herkes sözleşme yazabilir |
10 Dakika
Mola
Moladan sonra cüzdanları ve anahtarları konuşacağız.
Reklamdan değil, doğrudan metamask.io'dan indir. Sahte uzantılar var.
SUNUMU TELEFONUNDA AÇ
SLIDES.YTUBLOCKCHAIN.COM
Anahtar
Kimde?
Türkiye Nerede?
Kripto kullanımında dünyanın önündeyiz. Ama bu hacmin büyük kısmı kendi cüzdanlarda değil, borsalarda.
Kaynak: Chainalysis 2025 Global Crypto Adoption Index ve MENA raporu · 7518 sayılı kanun.
Borsa Batınca
- Sorun
- 101'den: insanlar parayı yine borsada, bir şirkete emanet tutuyor.
- Olan
- Kasım 2022, FTX: 8 milyar dolarlık müşteri parası başka işlerde kullanılmıştı. Çekimler durdu.
- Türkiye'de
- Nisan 2021, Thodex: 400 binden fazla kullanıcı varlığına erişemedi.
"Not your keys, not your coins."
Anahtarı
Eline Al
Hesap Açmazsın,
Bir Sayı Seçersin
Kayıt formu yok, onaylayan kimse yok. Hesabın, rastgele seçtiğin bir sayıdan türer.
PRIVATE KEY
256 bitlik rastgele bir sayı. Gizli; kimseyle paylaşılmaz.
PUBLIC KEY
Private key'den hesaplanır. Tersine gidilemez.
Adres
Public key'in hash'inden kısaltılır:
0x71C7…976F. Herkese verebilirsin.
2256 ≈ 1077: Gözlemlenebilir evrendeki atom sayısına (1078–1082) yakın. Başkasının seninle aynı sayıyı seçmesi pratikte imkânsız.
Atması Zor,
Doğrulaması Kolay
Yaz
"Bu adrese 0,01 ETH gönder."
İmzala
Cüzdan işlemi private key ile imzalar.
Doğrula
Ağdaki herkes imzanın senin adresinden geldiğini kontrol eder.
Private key bilgisayarından hiç çıkmaz. Ağa sadece imza gider. İmzayı atmak için anahtar gerekir; doğrulamak için adres yeter.
12 Kelime =
Her Şeyin
Private key'i ezberleyemezsin. Cüzdan onu 2048 kelimelik bir listeden 12 kelimeye çevirir. Bu 12 kelimeyi bilen, cüzdandaki her şeyi alır.
| 01 ocean | 02 rival | 03 tunnel |
| 04 spice | 05 maple | 06 orbit |
| 07 hollow | 08 cradle | 09 judge |
| 10 velvet | 11 ankle | 12 frost |
Kağıda yaz. Fotoğrafını çekme, notlara kaydetme, kimseye gönderme.
Cüzdan Paranı
Tutmaz
Para zincirde durur. Cüzdan sadece anahtarını saklar ve imza atar. Bilgisayarın yansa da 12 kelimeyle her şey geri gelir.
| Borsa hesabı | Kendi cüzdanın | |
|---|---|---|
| Anahtar kimde? | Borsada | Sende |
| Şifreni unutursan | Destek sıfırlar | 12 kelimen yoksa her şey gider |
| Şirket batarsa | Paran da gider | Hiçbir şey olmaz |
| Sorumluluk | Şirkete güvenirsin | Kendine güvenirsin |
Sıra
Sende
İlk İşlemin
Kur
metamask.io'dan uzantıyı kur. Telefonda: MetaMask Mobile.
Yaz
12 kelimeyi kağıda yaz. Bu cüzdana gerçek para koyma.
Test ağı
"Show test networks" aç, Sepolia seç.
Doldur
Faucet'ten test ETH'si al.
Gönder
Bir adrese 0,001 ETH gönder.
Bul
İşlemi Etherscan'de aç.
ADIMLAR TELEFONUNDA
Testnet:
Oyun Parası
Aynı kurallar, aynı cüzdan, aynı imza. Tek fark: paranın değeri yok. Geliştiriciler her şeyi önce burada dener.
- SEPOLIA
- Uygulama geliştiricileri için ana ETHEREUM test ağı.
- Faucet
- "Musluk": test ETH'si dağıtan site. Çoğu artık ana ağda bakiye istiyor. Hesap istemeyen: sepolia-faucet.pk910.de
- Satılmaz
- Biri sana testnet ETH satmaya kalkarsa dolandırıcıdır.
Göndermeden Önce
Adresi Oku
Adresin ilk 4 ve son 4 karakterini oku. Sonra ortasına da bak.
| Arkadaşın | 0x71C7656EC7ab88b098defB751B7401B5f6d8976F |
| Saldırgan | 0x71C7a19D03fE5c22B48e17aC0d9e4F7B3a1d976F |
Address poisoning: Saldırgan, başı ve sonu seninkine benzeyen bir adresten sana sıfır değerli işlem atar. Geçmişten kopyala-yapıştır yapan, parayı ona gönderir. Aralık 2025'te biri bu yolla 50 milyon dolar kaybetti.
İşlemini Bul
| Etherscan'de | Ne demek? | Nerede gördük? |
|---|---|---|
| Transaction Hash | İşlemin parmak izi | 101 · Hash |
| Block | İşlemin girdiği blok | 101 · Zincir |
| From / To | Gönderen ve alan adres | Bugün · Anahtar |
| Value | Gönderilen ETH | Bugün · Gönder |
| Transaction Fee | Gas × gas fiyatı | Bugün · Gas |
Herkes görebilir: Adresini bilen herkes bütün geçmişini görür. Defter ortak, isim yok ama gizlilik de yok.
Üç Kural
- Seed phrase
- Dijital ortamda tutulmaz, kimseyle paylaşılmaz.
- Link
- Her link resmi kaynağından doğrulanır. Reklama, DM'e tıklanmaz.
- Ayrı cüzdan
- Büyük birikim ile günlük deneme ayrı cüzdanlarda durur.
Kimse senden seed phrase istemez. Biz dahil.
Para Nasıl Çalınır?
- Sahte site
- Gerçeğinin birebir kopyası. "Cüzdanını bağla" der.
- Kör imza
- "Approve" penceresini okumadan onaylarsın; bütün tokenlerini harcama izni verirsin.
- Zehirli adres
- Geçmişine benzer bir adres düşer, kopyalarken ona gönderirsin.
- Sahte destek
- "Hesabında sorun var, 12 kelimeni doğrula." Gerçek destek bunu asla istemez.
Ortak nokta: Hiçbiri kriptografiyi kırmıyor, seni bir şeyi onaylamaya ikna ediyor. 2025'te bireysel cüzdanlardan 713 milyon dolar böyle gitti.
Üç Yeni Cevap
- Program
- ETHEREUM defteri bir bilgisayara çevirdi. Sözleşme, kasası zincirde duran bir otomat.
- Bedel
- Gas da, teminat da aynı fikir: kötüye kullanmak pahalı olmalı.
- Anahtar
- Sahiplik bir şirkette değil, senin private key'inde.
BITCOIN parayı koda döktü, ETHEREUM sözleşmeyi. Anahtar artık sende.
Sorular?
Buradan
Nereye?
- Bu hafta
- Web3 Yol Haritası'nda 3. ve 4. adımlar: bugün anlattıklarımızın kaynakları.
- Vizelerden sonra
- Kasım sonu iki haftalık teknik seri: ilk akıllı sözleşmeni kendin yazacaksın. Hazırlık: Developer Roadmap.
- Hackathon
- Hacker havuzuna katıl, ilk takımına yer açalım.
WhatsApp
Grupları
TOPLULUĞA KATIL
- Soru ve Destek
- Cüzdanda takıldığın her şey. 24 saatte cevap.
- Development
- Sözleşme yazmaya başlayanların teknik sohbeti.
- Hackathon ve Takım Bul
- Hackathonlar için takım arkadaşı bulma.
YTÜ
BLOCKCHAIN
Deneyim şart değil, merak yeterli.
WHATSAPP
TÜM LİNKLER